Afrika is niet eng

In 2015 las ik op 5000 km afstand – in Burkina Faso – met verbijstering de Nederlandse kranten: het navelstaren en de heersende angst voor enge ziektes, rare mensen, vallende vliegtuigen, de islam en Afrika! Terug in Nederland, op vakantiebeurzen en in persoonlijke contacten, merkte ik ook dat bv niemand nog naar Oeganda wil: “want het is zo onveilig”.

Spookbeelden en angsthazerij, dacht ik. Echter, het lukt me niet om te begrijpen waar deze angst voor de boze buitenwereld vandaan komt. Wordt die aangewakkerd door partijen die er flink aan verdienen? Of leidt onze rijkdom tot de illusie dat het leven 100% maakbaar is? Dat we risico’s uit kunnen sluiten, en ‘toeval’, ‘lot’ of ‘pech’ niet hoeven te accepteren? In dat geval hebben we nog veel van de Afrikaan te leren. Volledige veiligheid of bescherming tegen onheil bestaat niet en daar moet je je gewoon bij neerleggen. Met of zonder steun van een god, inlichtingendienst, verzekering, advocaat, pincodes of desinfecterende zeep.

Wat zijn de feiten? Ebola is een dodelijke ziekte. Het risico voor reizigers is echter nihil tenzij je lichaamsvloeistoffen met het vocht van ebolapatiënten of -doden in aanraking komen. Malaria is vele malen besmettelijker en eist veel meer slachtoffers, zowel onder de Afrikaanse bevolking als onder reizigers, maar toch figureert het nauwelijks in de media. Ebola heerste in drie landen in West-Afrika. Oeganda krijgt minder toeristen vanwege ebola, maar Liberia ligt even ver van Oeganda als van Nederland.

Hetzelfde geldt voor terrorisme. Vele gebieden waar weinig risico op aanvallen door jihadisten bestaat, zijn door BuZa rood gekleurd (‘onveilig’, bv het noorden van Burkina Faso). Maar, is eigenlijk het gebied rond de Eiffeltoren in Parijs wel rood gekleurd na de moord op 17 personen (binnen een straal van 20 km) door terroristen? Nee. Waarom dan wel gebieden in Afrika buiten een straal van 100 km? Burkina Faso, om bij mijn voorbeeld te blijven, is een vriendelijk en veilig land.

Heel Afrika (het ‘land’ Afrika) wordt als eng en gevaarlijk beschouwd (ironisch genoeg behalve Zuid-Afrika, waar het aantal moorden een van de hoogste ter wereld is). Enerzijds door de berichtgeving in Nederland, anderzijds door het wantrouwen t.o.v. Afrikanen om grip op hun eigen zaken te houden. Deze voornamelijk emotionele redenen leiden tot minder reizen van toeristen en professionals, en remmen aldus de ontwikkeling van dit continent. Slechte gezondheidszorg en minder economische kansen leiden tot meer kans op dodelijke ziektes en jongeren die naar rebellengroepen overlopen. En zo zijn we in een vicieuze cirkel terecht gekomen.

De media spelen hier een belangrijke rol in, namelijk door consequent Afrika in negatieve zin te tonen. De oude media als kranten en televisie tonen vaak stereotypen van het continent: ebola en andere enge ziektes, terrorisme, bootvluchtelingen, corrupte overheden. Goed nieuws is natuurlijk geen nieuws. Een overstroming is meer vermeldenswaard dan een mooie zonnige dag, een methanoldode meer dan een goede mango-oogst. Ontwikkelingsorganisaties tonen ook liever de ellende. Ze laten de arme, passieve bewoners zien die van onze hulp afhankelijk zijn. Dat is natuurlijk bevorderlijk voor hun fondsenwerving.

Nieuws en informatie worden gemanipuleerd, om commerciële of politieke redenen. De waarheid is minder belangrijk dan het effect op de ontvanger. We leven in een tijd van fake news en het framen van informatiestromen. Fairweggistan hoopt eraan bij te dragen dat het faire, eerlijke, verhaal over Afrika door achtergrond- en opiniestukken hersteld wordt.